مترجم: ندا زمان فشمی. روز جمعه چهارم سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۳شهریور ۱۴۰۵) یک پهپاد، مقر اصلی سرویس امنیتی اوکراین را هدف قرار داد که نخستین حمله مستقیم پهپادی به یک ساختمان دولتی در کی‌یف قلمداد می‌شود. چهار روز بعد، یعنی هشتم سپتامبر (۱۷شهریور) پهپاد دیگری نزدیک بود هواپیمای ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین را هنگام برخاستن از مولداوی هدف قرار دهد. صدها پهپاد دیگر نیز انبارها را به آتش کشیدند و بنادر اوکراین را از کار انداختند. پهپادهای جدید که جت‌پیشران روسیه با نام‌های «گرن-۴» و «گرن-۵» هستند، در هفته‌های اخیر شهرهای اوکراین را زیر ضربات خود گرفته‌اند و با نرخ بسیار بالاتری نسبت به همتایان ملخی پیشین خود، از سامانه‌های پدافند هوایی می‌گریزند و تهدیدی بزرگ و تازه ایجاد می‌کنند. 
این موضوع برای ارتشی که دستاوردهای میدانی‌اش از زمان آغاز حمله روسیه در سال ۲۰۲۲، با هزینه انسانی عظیم و تلفات سنگین ناشی از فرسودگی تجهیزات دوران شوروی به دست آمده، تغییر چشمگیری است. با اینکه اوکراین در زمینه نوآوری در فناوری دفاعی بومی عملکرد درخشانی داشته است، کارشناسان می‌گویند پهپادهای جدید نشان می‌دهند روسیه نیز می‌تواند سلاح‌های تازه را در مقیاس بالا توسعه داده و به کار گیرد. «کاترینا بوندار» عضو ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی در واشنگتن معتقد است روس‌ها تمام تلاش، منابع، پول و استعدادشان را صرف همین یک سامانه کرده‌اند و دائماً این سامانه را بهبود می‌دهند و در میدان نبرد آزمایش می‌کنند تا این فناوری را به مرحله کمال برسانند.
 تلاش برای تغییر معادله نبرد هوایی
از ۲۷ اگوست تاکنون، کی‌یف با موجی مستمر از حملات پهپادهای جت‌پیشران روسیه روبرو بوده و حملات روزانه و همچنین انفجارهای شبانه گسترده، زندگی عادی را در شهرهای جنگ‌زده اوکراین مختل کرده‌اند. نیروی هوایی اوکراین می‌گوید روسیه در ماه اگوست بیش از ۲۸۰۰ فروند از این پهپادها را به کار گرفته است. این حملات پس از حملات پهپادی دوربرد اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه و انبارهای تجاری صورت گرفته که ضربات اقتصادی قابل‌توجهی به مسکو وارد کرده است. 
روز پنجشنبه سوم سپتامبر، یک پهپاد روسی در پمپ‌بنزین منطقه هولوسیفسکی کی‌یف سقوط کرد که نخستین حمله از این نوع در پایتخت اوکراین قلمداد شد. یک روز بعد و پس از اصابت دو پهپاد روسی به یک پمپ‌بنزین دیگر، دو نفر جان خود را از دست دادند و زلنسکی این حملات را تروریستی توصیف کرد. این رویداد در حالی صورت می‌گیرد که روسها در میدان نبرد اوکراین متحمل تلفات قابل‌توجهی شده اند. 
«سر ریچارد نایتون» رئیس ستاد جنگ بریتانیا گفته که روسیه در جنگ با اوکراین حدود یک‌ونیم میلیون تلفات نظامی داشته که بخش عمده این تلفات از ژانویه ۲۰۲۳ به بعد رخ داده و روسیه در این مدت تنها حدود ۲ درصد از قلمرو اوکراین را به دست آورده  است. 
موفقیت پهپادهای روسی در هفته‌های اخیر، پس از توقف پیشروی نیروهای روسیه در خط مقدم و افزایش سرسام‌آور هزینه‌های جنگ، نقطه روشنی برای این کشور به حساب می‌آید.
از «شاهد» ایرانی تا «گرن» روسی
«گرن» خانواده‌ای از پهپادهای روسی است که ریشه آن به طراحی و فناوری پهپادهای «شاهد» ایران بازمی‌گردد و روسیه از سال ۲۰۲۳ تولید آنها را در خاک خود آغاز کرده است. در میان مدل‌های جدیدتر، «گرن-۵توربوجت» از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این پهپاد می‌تواند با سرعتی تا حدود ۶۰۰کیلومتر بر ساعت پرواز کند و کلاهکی ۹۰ کیلوگرمی را در بردی نزدیک به هزار کیلومتر حمل کند. پهپاد «گرن-۴» از نسخه‌ای آیرودینامیک در بدنه اصلی استفاده می‌کند، اما «گرن-۵» دارای سازه‌ای جدید و شبیه به موشک کروز است. 
ارتقای این پهپادها فقط به سرعت و شکل محدود نمی‌شود. مدل‌های جدیدتر به دوربین‌ها، سامانه‌های ناوبری مقاوم‌تر در برابر اختلال و تجهیزات ارتباطی پیشرفته‌تر مجهز شده‌اند و برخی مدل‌ها از قابلیت‌های پیشرفته شناسایی و هدفگیری برخوردارند .
«سرگئی بسکرستنوف» مشاور وزیر دفاع اوکراین، درباره عملکرد این پهپادها گفته است: اپراتور روسی می‌تواند آنها را در ارتفاع ۲ تا ۵ کیلومتری به پرواز درآورد، هدف را شناسایی کند و با استفاده از دوربین، روی آن قفل شود و سپس پهپاد به شکل خودکار به سمت هدف حرکت کند. روسیه تولید این پهپادها را در چارچوب یک شبکه تولید متمرکز و در مقیاس بالا سازمان داده است. هزینه ساخت آنها نیز همچنان بسیار کمتر از هزینه تولید بسیاری از موشک‌هایی است که بخش مهمی از کارزارهای هوایی پیشین مسکو را تشکیل می‌دادند. 
«روسلان پوخوف» مدیر مرکز تحلیل استراتژی‌ها و فناوری‌ها (یک اندیشکده مستقر در مسکو)، معتقد است دلیل اینکه روسیه توانست یک خط تولید بزرگ جدید را از صفر ایجاد کند، این است که این پهپادها از نظر فناوری بسیار ساده‌تر از ساخت ادواتی مانند تانک هستند و لازم نیست یک دوره طولانی کاربرد آزمایشی را پشت سر بگذارند.
پدافند اوکراین زیر فشار
«یوری ایهنات» سخنگوی نیروی هوایی اوکراین معتقد است: اوکراین می تواند حدود ۶۰ درصد پهپادهای جت‌پیشران را رهگیری ‌کند، در حالی که معمولابیش از ۹۰ درصد نسخه‌های دیگر پهپادها را رهگیری می‌کند. به گفته او، حملات اخیر، کی‌یف را به استفاده فشرده‌تر از جنگنده‌هایش واداشته است؛ به‌طوری که برخی خلبانان، پهپادها را با آتش توپ‌های نصب‌شده روی هواپیما سرنگون می‌کنند.
 این چالش در حالی است که اوکراین با کمبود موشک‌های پیشرفته ضدهوایی روبرو است و در برابر حملات ویرانگر موشک‌های بالستیک نیز آسیب‌پذیر شده است. استفاده گسترده روسیه از مدل‌های جدید پهپاد، مقام‌های اوکراینی را غافلگیر کرده است. آنها گفته اند انتظار می‌رفت مسکو روی «گرن-۳» که با سرعت حدود ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت پرواز می‌کند تمرکز کند، نه مدل‌های سریع‌تر و دوربردتر «گرن-۴» و «گرن-۵».
یکی از نمایندگان «شرکت وایلد هورنتس»(شرکت سازنده رهگیر پهپاد)، به فایننشال تایمز گفت که پیش‌بینی روند توسعه این پهپادها بسیار دشوار است. وایلد هورنتس اکنون در حال نهایی‌کردن یک رهگیر جدید برای مهمات جت‌پیشران است و انتظار می‌رود تولید انبوه آن به‌زودی آغاز شود. زلنسکی نیز گفته است ۶۷ شرکت اوکراینی روی روش‌هایی برای سرنگون کردن «گرن‌های» جدید کار می‌کنند.
احتمال تغییر نبرد هوایی به نفع روسیه
موفقیت نسبی اوکراین در رهگیری مدل‌های قدیمی‌تر پهپادهای روسی، یکی از عواملی است که مسکو را به سمت توسعه پهپادهایی با ویژگی‌های نزدیک‌تر به موشک‌های کروز سوق داده است. پهپادهای جدید با سرعت‌هایی پرواز می‌کنند که مرز میان پهپاد و موشک کروز را محو کرده است و احتمالادر آینده شاهد قابلیت‌های پیشرفته‌تر و حتی ویژگی‌های پنهانکاری در برخی از این سامانه‌ها خواهیم بود. این تحول یک پیامد دوگانه دارد: ساخت، تأمین و به‌کارگیری این پهپادها برای روسیه گران‌تر و پیچیده‌تر می‌شود، اما نابود کردن آنها نیز برای اوکراین هزینه بیشتری خواهد داشت.
 با اینکه پهپادهای جدید در مقایسه با مدل‌های پیشین گران‌تر و پرچالش‌تر هستند، همچنان ارزان‌تر از موشک‌های کروز «کالیبر» و«Kh- ۱۰۱»  که روسیه از سال ۲۰۲۲ به سوی اوکراین شلیک کرده است، به شمار می‌آیند. این اختلاف هزینه به مسکو اجازه می‌دهد از آنها برای حمله به طیف وسیع‌تری از اهداف استفاده کند . کرملین در کارزار تازه‌ای علیه انبارها، مراکز لجستیکی و بنادر اوکراین در دریای سیاه از این پهپادها استفاده کرده است. این ابزارهای دقیق قادرند مأموریت‌های رزمی را در قالب حملات ترکیبی و گروهی انجام دهند. 
«فابین هوفمن» پژوهشگر ارشد در مؤسسه مطالعات دفاعی نروژ معتقد است: کشورهای غربی می‌توانند با هدف قراردادن تأمین موتورهای جت چینی موجود در بازار، تولید «گرن» و «باندرول» جدید را کند کنند. اما اگر روسیه همین سرعت تولید و دسترسی به فناوری پیشران خارجی را حفظ کند، ممکن است به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان موشک‌های کروز ارزان‌قیمت در جهان تبدیل شود . تا زمانی که اوکراین راه مؤثری برای سرنگون کردن «گرن‌های» جدید پیدا نکند، ممکن است نبرد هوایی دوربرد بار دیگر به نفع روسیه تغییر جهت دهد. اهمیت این تحول فقط در ظهور یک سلاح جدید خلاصه نمی‌شود.
 روسیه در حال آزمودن مدلی از جنگ است که در آن، یک پهپاد نسبتاً ارزان می‌تواند اوکراین را وادار کند برای مقابله با آن از جنگنده‌ها، موشک‌های پدافندی و سامانه‌های بسیار گرانقیمت استفاده کند. در چنین شرایطی مسأله اصلی هزینه‌ای است که هر دو طرف برای حمله و دفاع می‌پردازند؛ معادله‌ای که می‌تواند بر مسیر جنگ هوایی در ماه‌های آینده تأثیر بگذارد.